Pewnego razu w Ameryce

O filmie Pewnego razu w Ameryce

Pewnego razu w Ameryce to epicka gangsterska saga Sergio Leone z 1984 roku, będąca ostatnim dziełem legendarnego reżysera spaghetti westernów. Film opowiada historię Davida Noodlesa Aaronsona i jego przyjaciół z żydowskiej dzielnicy Nowego Jorku, ukazując ich dorastanie w świecie przestępczości od lat 20. do późniejszych dekad. Główne role grają Robert De Niro, James Woods i Elizabeth McGovern w opowieści o przyjaźni, zdradzie i upływie czasu. Dzieło wyróżnia się nielinearną narracją opartą na retrospekcjach i wspomnieniach głównego bohatera. Leone stworzył monumentalny fresk o Ameryce, gangsterach i nostalgii za młodością. Film trwa 229 minut w wersji reżyserskiej, co czyni go jednym z najdłuższych obrazów w historii kina. Muzyka Ennio Morricone stanowi integralną część narracji, podkreślając emocjonalny ciężar przeszłości.

Fabuła

Historia rozpoczyna się, gdy były gangster David Noodles Aaronson powraca po 35 latach na Lower East Side Manhattanu, gdzie musi zmierzyć się z duchami przeszłości i żalem za dawne życie. Fabuła rozgrywa się w formie wspomnień, które przenoszą widzów do lat 20. XX wieku, kiedy Noodles dorastał w żydowskiej dzielnicy Nowego Jorku wraz z grupą przyjaciół. Centralną postacią oprócz Noodlesa jest jego najlepszy przyjaciel Max, z którym tworzy gang działający w czasach prohibicji. Film ukazuje ewolucję ich przyjaźni i działalności przestępczej na przestrzeni dekad. Narracja obejmuje okres od dzieciństwa bohaterów, przez ich działalność w latach 20. i 30., aż po lata 60., gdy Noodles konfrontuje się z konsekwencjami swoich wyborów. Leone mistrzowsko splata różne okresy czasowe, tworząc mozaikę wspomnień o miłości, ambicji i zdradzie. Historia koncentruje się na moralnych dylematach i cenie, jaką płacą bohaterowie za swoje wybory w brutalnym świecie mafii.

Produkcja i kontekst

Film powstał na podstawie autobiograficznej powieści Harry'ego Greya The Hoods, napisanej w więzieniu Sing Sing przez gangstera odsiadującego wyrok za zabójstwo. Sergio Leone odrzucił propozycję wyreżyserowania Ojca Chrzestnego, aby skupić się na tym projekcie, traktując go jako swoją wizję Ameryki zawieszonej między kinem a historią. Produkcja była koprodukcją USA i Włoch, trwała kilka lat i wymagała perfekcjonistycznego podejścia reżysera znanego z westernów. Leone przesłuchał ponad 3000 aktorów do 110 ról mówionych w latach 1980-1982, rozważając między innymi Al Pacino i Jacka Nicholsona do roli Noodlesa. Scenariusz pisali Leonardo Benvenuti i Franco Arcalli, podkreślając motywy nostalgii i upływu czasu. Robocza wersja filmu trwała początkowo 8-10 godzin, później skrócona do 6 godzin jako dwa filmy, a ostatecznie do 229 minut. Ennio Morricone skomponował ikoniczną ścieżkę dźwiękową, która stała się integralną częścią narracji filmowej.

Dlaczego warto obejrzeć

Pewnego razu w Ameryce to arcydzieło kina, które rewolucjonizuje gatunek gangsterski poprzez perfekcjonizm wizualny i artystyczny rozmach Sergio Leone. Film wyróżnia się nielinearną narracją snutą jak wspomnienia, która tworzy hipnotyzującą atmosferę nostalgii za młodością i utraconą niewinością. Genialne role Roberta De Niro i Jamesa Woodsa przedstawiają złożone postaci balansujące między brutalnością mafii a subtelnością ludzkich emocji. Ikonyczna muzyka Ennio Morricone apoteozuje każdą scenę, tworząc niezapomniane momenty kinowe. Leone łączy epickę skalę obejmującą dekady akcji z intymnymi portretami psychologicznymi bohaterów. Film stanowi monumentalny fresk o przyjaźni, zdradzie i amerykańskim śnie, ukazując jak przeszłość kształtuje teraźniejszość. Perfekcjonistyczne podejście do każdego kadru i długie, kontemplacyjne sekwencje czynią go wyjątkowym doświadczeniem kinowym. To obowiązkowa pozycja dla miłośników kina artystycznego i gangsterskiego gatunku.

Odbiór krytyczny

Film zdobył uznanie jako arcydzieło kina gangsterskiego dzięki epickiej narracji, genialnej roli Roberta De Niro i wizji Sergio Leone. Krytycy chwalą perfekcjonizm realizacji, wielowątkowość i przedstawienie dekad w Nowym Jorku, uznając go za wielki fresk o gangsterach. Niektórzy recenzenci wskazują jednak na niedoskonałości scenariusza, powtarzalność muzyki Morricone czy mniej przekonujące motywy późniejszych wątków fabularnych. Film otrzymał nagrodę BAFTA 1985 za najlepsze kostiumy Gabrielli Pescucci oraz nagrodę im. Anthony'ego Asquitha za muzykę Ennio Morricone. Europejska wersja reżyserska została entuzjastycznie przyjęta w Cannes, podczas gdy amerykańska wersja skrócona do 144 minut poniosła klęskę finansową. Krytycy uznają dzieło za rewolucyjne w kontekście kina gangsterskiego i nostalgii za Ameryką. Z czasem film zyskał status kultowego arcydzieła, docenionego za emocjonalną głębię i artystyczny rozmach. Współczesne recenzje podkreślają jego wpływ na rozwój gatunku i kinematografii.

Gdzie obejrzeć w Polsce

Film jest dostępny w Polsce z polskimi napisami i lektorem na różnych nośnikach fizycznych, w tym DVD i Blu-ray w wersjach kolekcjonerskich. Dostępność na platformach streamingowych zmienia się dynamicznie, dlatego warto sprawdzać aktualne oferty serwisów takich jak Netflix, HBO Max, Disney+, CDA Premium czy Player.pl. Niektóre platformy VOD oferują film do wypożyczenia lub zakupu w jakości HD i 4K. W kinach studyjnych i na festiwalach filmowych okresowo organizowane są pokazy wersji reżyserskiej trwającej 229 minut. Biblioteki publiczne często posiadają kopie filmu w swoich zbiorach multimedialnych. Sklepy z filmami oferują różne wydania, w tym rozszerzoną wersję z 2014 roku trwającą 251 minut. Ze względu na status arcydzieła, film regularnie pojawia się w programach kin repertuarowych i na retrospektywach twórczości Sergio Leone. Zaleca się sprawdzanie aktualnej dostępności bezpośrednio w aplikacjach i na stronach dystrybutorów.

Nagrody i wyróżnienia