Chinatown

O filmie Chinatown

Chinatown z 1974 roku to arcydzieło neo-noir w reżyserii Romana Polańskiego, uznawane za jeden z najlepszych filmów w historii kina. Film opowiada historię prywatnego detektywa Jake'a Gittesa, granego przez Jacka Nicholsona, który zostaje wplątany w sieć korupcji, oszustw i morderstw w Los Angeles lat 30. Scenariusz autorstwa Roberta Towne'a, nagrodzony Oscarem, łączy elementy klasycznego kryminału z głęboką analizą władzy i korupcji. W obsadzie oprócz Nicholsona wystąpili Faye Dunaway jako tajemnicza Evelyn Mulwray oraz John Huston w roli złowieszczego Noah Crossa. Film trwa 130 minut i otrzymał 11 nominacji do Oscara. Produkcja została zrealizowana z budżetem 6 milionów dolarów i zarobiła ponad 29 milionów, stając się znaczącym sukcesem komercyjnym. Chinatown wpisano do rejestru Kongresu USA jako dzieło o wyjątkowych walorach kulturowych i historycznych.

Fabuła

Akcja rozgrywa się w Los Angeles lat 30. XX wieku, gdzie prywatny detektyw J.J. Gittes specjalizuje się w tropieniu zdrad małżeńskich. Przyjmuje zlecenie od kobiety podającej się za Evelyn Mulwray, żonę prominentnego inżyniera wodociągowego Hollisa Mulwraya. Gittes dokumentuje spotkania Mulwraya z młodą blondynką, ale szybko odkrywa, że zleceniodawczyni nie jest tą, za kogo się podaje. To odkrycie wciąga go w skomplikowaną sieć intryg obejmującą skorumpowanych urzędników, gangsterów i manipulacje zasobami wodnymi miasta. W trakcie śledztwa Gittes napotyka tajemniczego Noah Crossa, ojca prawdziwej Evelyn i byłego partnera biznesowego Mulwraya. Historia splata motywy zdrady, morderstw i rodzinnych sekretów w mrocznej atmosferze charakterystycznej dla gatunku noir. Były policjant z Chinatown stopniowo uświadamia sobie własną bezsilność wobec potężnych sił rządzących miastem.

Produkcja i kontekst

Scenariusz napisał Robert Towne, inspirując się prawdziwymi wydarzeniami znanymi jako Kalifornijskie Wojny Wodne z początku XX wieku. Historia obejmowała korupcję, spekulacje ziemią i manipulacje wodą przez oligarchów takich jak William Mulholland i Fred Eaton. Roman Polański początkowo nie chciał czytać scenariusza po osobistej tragedii - morderstwie żony Sharon Tate przez sektę Mansona w 1969 roku. Producent Robert Evans przekonał go jednak do podjęcia się projektu w Los Angeles. Towne początkowo planował szczęśliwe zakończenie, ale Polański nalegał na mroczniejszy, tragiczny finał, co scenarzysta później uznał za słuszną decyzję. Produkcja była naznaczona konfliktami, szczególnie między Polańskim a Faye Dunaway, która uważała reżysera za wyniosłego. Zdjęcia trwały od października 1973 do stycznia 1974 roku w lokalizacjach takich jak Glendale, Pasadena i wyspa Santa Catalina. Film powstał jako hołd dla klasyki noir z uwspółcześnioną femme fatale.

Dlaczego warto obejrzeć

Chinatown wyróżnia się jako arcydzieło neo-noir dzięki perfekcyjnemu połączeniu scenariusza Towne'a, wizji reżyserskiej Polańskiego i wybitnych kreacji aktorskich Nicholsona oraz Dunaway. Film mistrzowsko łączy sensacyjną intrygę z psychologiczną głębią, tworząc wielowarstwową opowieść o władzy i korupcji. Realistycznie oddaje historyczną korupcję związaną z Water Wars, ukazując bezsilność jednostki wobec systemu władzy i pieniędzy. Stylowa, mroczna atmosfera lat 30. została odtworzona z niezwykłą dbałością o szczegóły, a tragiczne zakończenie podkreśla pesymizm charakterystyczny dla najlepszych dzieł noir. Film stanowi ponadczasową lekcję o nadużyciach elit i mechanizmach władzy, które pozostają aktualne do dziś. Ikoniczny cytat "Zapomnij o tym, Jake, to Chinatown" stał się symbolem bezsilności wobec systemowego zła. To pozycja obowiązkowa dla miłośników kina gatunkowego i klasyki Hollywood.

Odbiór krytyczny

Film został uznany przez krytyków za klasyk neo-noir i ponadczasowy hołd dla gatunku, otrzymując pochwały za mroczną intrygę, styl wizualny i psychologię postaci. Robert Towne zdobył Oscara za najlepszy scenariusz oryginalny w 1975 roku, a film otrzymał łącznie 11 nominacji do Oscara, w tym dla najlepszego filmu, reżysera i aktora. Zdobył również Złoty Glob dla Towne'a za scenariusz oraz nominacje dla filmu i aktorów. Krytycy chwalili precyzję realizacji i głębię tematu korupcji, podkreślając wpływ osobistych demonów Polańskiego na tragiczną tonację filmu. Recenzje podkreślały mistrzowskie budowanie napięcia i atmosfery, charakterystyczne dla najlepszych dzieł reżysera. Film otrzymał wysokie oceny na platformach filmowych, z oceną 8.1 na IMDb na podstawie ponad 372 tysięcy głosów. Uznawany jest za jedno z najważniejszych dzieł amerykańskiego kina lat 70. i wzór dla późniejszych filmów neo-noir.

Gdzie obejrzeć w Polsce

Chinatown jako klasyk kina bywa oferowany na różnych platformach streamingowych w Polsce, choć dostępność może się zmieniać. Warto sprawdzić serwisy takie jak Netflix, HBO Max, Disney+, Canal+ Online, Player.pl czy SkyShowtime, gdzie klasyczne filmy są regularnie dodawane do oferty. Film często pojawia się w ofertach VOD kinematografów artystycznych jak Iluzjon czy w serwisach wypożyczalni online. Dostępny jest również w opcji wypożyczenia na platformach takich jak Filmweb czy Player, często z polskimi napisami i lektorem. Klasyki jak Chinatown bywają również emitowane w telewizji, szczególnie na kanałach filmowych i kulturalnych. Ze względu na status kultowego dzieła, film regularnie powraca w różnych ofertach cyfrowych. Zaleca się sprawdzenie aktualnej dostępności na porównywarkach platform streamingowych lub bezpośrednio w aplikacjach poszczególnych serwisów.

Nagrody i wyróżnienia